1. Tổng quan về văn hóa Tết vùng cao Sa Pa
1.1. Các dân tộc và không gian đón Tết đặc sắc
Văn hóa Tết vùng cao Sa Pa được kiến tạo từ đời sống và phong tục của nhiều cộng đồng dân tộc sinh sống lâu đời nơi đây, trong đó nổi bật là Mông, Dao, Giáy, Tày và Xa Phó. Mỗi dân tộc mang đến một sắc thái riêng, nhưng tất cả cùng hòa quyện để tạo nên không gian đón Tết đa dạng, giàu bản sắc. Từ những bộ trang phục thổ cẩm rực rỡ sắc màu, cây nêu vươn cao giữa bản làng đến các nghi lễ cúng tổ tiên trang nghiêm, Tết ở Sa Pa hiện lên như một bức tranh sinh động giữa núi rừng Tây Bắc.
Không gian Tết vùng cao không giới hạn trong từng mái nhà mà còn lan tỏa khắp bản làng, ruộng nương và các khu sinh hoạt cộng đồng. Những ngày cuối năm, người dân tất bật chuẩn bị lễ vật, dọn dẹp không gian thờ cúng, làm bánh truyền thống và thực hiện các nghi lễ mang ý nghĩa xua đi điều không may, đón chào năm mới an lành. Các hoạt động tâm linh, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng diễn ra đan xen, tạo nên nhịp sống rộn ràng nhưng vẫn giữ được sự trang nghiêm, thiêng liêng đặc trưng của Tết vùng cao.
Những ngày cuối năm, người dân tất bật chuẩn bị cho thời khắc năm mới. (Nguồn: Sưu tầm)
Chính sự đa dạng trong phong tục nhưng thống nhất trong tinh thần hướng về cội nguồn đã làm nên nét đặc sắc của văn hóa Tết vùng cao Sa Pa. Dù khác nhau về nghi lễ hay cách thức tổ chức, các cộng đồng dân tộc đều chung mong ước về bình an, no đủ và sự gắn kết bền chặt giữa con người với thiên nhiên, tổ tiên.
1.2. Ý nghĩa văn hóa, tinh thần nổi bật ngày Tết vùng cao
Điểm cốt lõi của văn hóa Tết vùng cao Sa Pa nằm ở giá trị tinh thần và niềm tin vào sự hài hòa giữa con người, thiên nhiên và thế giới tâm linh. Những nghi lễ đầu năm được thực hiện trang trọng nhằm cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt và cuộc sống yên ấm cho cả cộng đồng.
Song song với yếu tố tâm linh, Tết vùng cao còn là thời điểm gắn kết cộng đồng mạnh mẽ nhất trong năm. Các hoạt động sinh hoạt chung như hát giao duyên, múa xòe, uống rượu cần hay cùng tham gia lễ hội đã tạo nên không gian sẻ chia, xóa nhòa khoảng cách giữa các thế hệ và giữa người dân với du khách. Khi đến Sa Pa dịp Tết, du khách sẽỉ cảm nhận được không khí hội hè rộn ràng và thấy rõ tinh thần cộng đồng bền chặt, nơi mọi người cùng hướng về cội nguồn và gửi gắm hy vọng cho một năm mới bình an, đủ đầy.
2. Các lễ hội Tết đặc sắc ở Sa Pa
2.1. Hội xuân Mở Cổng Trời
Hội xuân Mở Cổng Trời là sự kiện tâm linh mở đầu năm mới tại Sun World Fansipan Legend, thu hút đông đảo tăng ni, Phật tử và du khách thập phương hành hương về “nóc nhà Đông Dương”. Diễn ra vào mùng 3 Tết Bính Ngọ 2026, lễ hội mang ý nghĩa khai mở vận khí đầu năm, kết nối con người với không gian Phật giáo linh thiêng giữa đại ngàn Hoàng Liên hùng vĩ.
Sự kiện tâm linh mở đầu năm mới tại Sun World Fansipan Legend, thu hút đông đảo tăng ni, Phật tử và các du khách. (Nguồn: Sưu tầm)
Trong không khí trang nghiêm của tiếng chuông chùa ngân vang giữa mây trời, du khách được tham gia chuỗi nghi lễ giàu giá trị tinh thần như dâng hoa, tắm Phật, viết nguyện ước đầu xuân và tụng kinh cầu quốc thái dân an. Hành trình hành hương qua Đường La Hán, chiêm bái Đại tượng Phật A Di Đà và Kim Sơn Bảo Thắng Tự không chỉ là chuyến du xuân đầu năm mà còn là dịp để mỗi người tìm về sự an yên, gửi gắm ước nguyện cho một năm mới hanh thông, viên mãn.
2.2. Lễ hội Gầu Tào của dân tộc Mông
Khởi đầu là Lễ hội Gầu Tào lần thứ 2 diễn ra tại bản Mây từ ngày 19/02 đến 21/02/2026, nơi những nét văn hóa tâm linh đặc sắc của người Mông được tái hiện sinh động qua nghi thức cúng khấn trang nghiêm của thầy mo và lễ dựng cây nêu độc đáo nhằm cầu mong cho một năm mùa màng bội thu.
Phần lễ được tổ chức trang trọng với nghi thức cúng khấn của thầy mo và lễ dựng cây nêu, như một biểu tượng kết nối trời - đất - con người. Những nghi thức cổ truyền được gìn giữ qua nhiều thế hệ phản ánh chiều sâu tín ngưỡng và thế giới quan của đồng bào Mông giữa đại ngàn Tây Bắc.
Bên cạnh nét linh thiêng, Gầu Tào còn rộn ràng sắc xuân với tiếng khèn réo rắt, những làn điệu hát giao duyên tình tứ và chuỗi trò chơi dân gian đặc sắc như đánh yến, ném Pao hay tục “bắt vợ”. Tất cả hòa quyện tạo nên một bức tranh lễ hội vừa nguyên sơ, vừa sinh động, đưa du khách chạm gần hơn vào đời sống văn hóa bản địa.
Bản Mây bừng sức sống với điệu múa, tiếng khèn và sắc phục đồng bào vùng cao. (Nguồn: Sưu tầm)
2.3. Lễ hội Xên Bản Xên Mường của người Thái
Xên Bản Xên Mường là lễ hội quan trọng bậc nhất trong đời sống tinh thần của người Thái, mang ý nghĩa tri ân thần linh và cầu mong sự che chở cho bản làng. Từ ngày 28/02 đến 01/03/2026, Lễ hội Xên Bản Xên Mường của người Thái lại mở ra một không gian hội hè đầy màu sắc với phần lễ tái hiện nghi lễ thầy Mo dâng lễ vât thành kính tạ ơn thần sông, thần núi và cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Phần lễ được tái hiện trang nghiêm với nghi thức thầy mo dâng lễ vật, thành kính tạ ơn thần sông, thần núi và cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Trong không khí linh thiêng ấy, mỗi nghi thức không chỉ là hành động tín ngưỡng, mà còn là sự tiếp nối mạch nguồn văn hóa lâu đời của người Thái vùng cao.
Du khách hào hứng tham gia trò chơi dân gian tại Bản Mây. (Nguồn: Sưu tầm)
Khi phần hội bắt đầu, Bản Mây bừng sáng trong điệu xòe hoa uyển chuyển, tiếng trống chiêng rộn rã và sắc váy áo rực rỡ của các thiếu nữ miền sơn cước. Những trò chơi dân gian như bịt mắt bắt vịt, đi cà kheo hay leo cột mỡ mang đến tiếng cười giòn giã, để du khách không chỉ tham dự một lễ hội, mà còn sống trọn trong ký ức xuân đầy ấm áp của miền Tây Bắc. Đặc biệt khi đến với Bản Mây dịp này, du khách còn có cơ hội thưởng thức mâm cơm Tết với những đặc sản vùng cao tinh túy từ ngày mùng 3 đến mùng 5 Tết, mang đến hương vị đậm đà khó quên của mùa xuân Tây Bắc.
2.4. Lễ Quét làng của dân tộc Xa Phó
Lễ Quét làng của dân tộc Xa Phó là một nghi lễ mang đậm màu sắc tâm linh, phản ánh quan niệm truyền thống về việc thanh lọc không gian sống và khởi đầu năm mới an lành. Lễ hội thường được tổ chức vào đầu xuân, với mục đích xua đuổi tà ma, những điều xui rủi còn sót lại của năm cũ, đồng thời cầu mong sức khỏe, bình an và hạnh phúc cho cả cộng đồng bản làng.
Lễ hội thường được tổ chức vào đầu xuân, với mục đích xua đuổi tà ma. (Nguồn: Sưu tầm)
Phần lễ diễn ra trong không khí trang nghiêm, khi thầy mo cùng người dân chuẩn bị lễ vật và thực hiện nghi thức cúng tại từng gia đình hoặc các vị trí quan trọng trong làng. Những lời khấn cổ truyền, động tác nghi lễ và vật phẩm cúng tế thể hiện niềm tin sâu sắc của người Xa Phó vào sự che chở của thần linh đối với đời sống con người. Đây cũng là dịp để các thành viên trong cộng đồng cùng nhìn lại năm cũ, gắn kết tinh thần và hướng đến một khởi đầu mới tích cực hơn.
Sau phần lễ là phần hội rộn ràng với các hoạt động văn nghệ và sinh hoạt cộng đồng mang tính gắn kết cao. Những điệu múa truyền thống, tiếng hát vang lên giữa không gian bản làng đã tạo nên bầu không khí Tết ấm áp, chan hòa. Kết thúc lễ Quét làng thường là bữa cơm chung của cả bản, nơi mọi người cùng sẻ chia niềm vui, gửi gắm hy vọng về một năm mới no đủ.
2.5. Lễ hội Xòe Bản Mây
Trong bức tranh văn hóa Tết vùng cao Sa Pa, lễ hội Xòe của dân tộc Tày nổi bật như một biểu tượng của sự giao hòa giữa con người với thiên nhiên. Những điệu Xòe uyển chuyển, mềm mại gắn liền với đời sống tín ngưỡng, phản ánh ước vọng về một năm mới bình an, mùa màng tươi tốt và cuộc sống ấm no. Vào dịp lễ hội, không gian bản làng vùng cao trở nên rộn ràng với tiếng trống, tiếng chiêng, sắc màu váy áo truyền thống, tạo nên bầu không khí Tết đậm đà bản sắc.
Những điệu Xòe uyển chuyển, mềm mại gắn liền với đời sống tín ngưỡng. (Nguồn: Sưu tầm)
Điểm đặc sắc của lễ hội Xòe nằm ở cách các nghi lễ và hoạt động văn hóa được tái hiện một cách chân thực, sống động. Từ những nghi thức cầu phúc gắn với Thần Đất, Thần Nước đến các hoạt cảnh đời sống thường nhật, tất cả hòa quyện trong không gian lễ hội mở, nơi du khách trực tiếp “chạm” vào đời sống văn hóa bản địa. Chính sự kết nối tự nhiên này đã giúp lễ hội Xòe trở thành cầu nối giữa truyền thống và trải nghiệm du lịch hiện đại tại Sa Pa.
Khi vòng Xòe được mở ra giữa sân bản, mọi ranh giới dường như được xóa nhòa. Người dân và du khách cùng nắm tay nhau, hòa nhịp bước chân trong tiếng trống rộn ràng, cảm nhận trọn vẹn tinh thần đoàn kết và niềm vui sum họp đầu năm.
3. Ẩm thực Tết vùng cao Sa Pa và đặc sản nhất định phải thử
3.1. Thịt trâu gác bếp
Thịt trâu gác bếp là một trong những món ăn tiêu biểu của ẩm thực Tết vùng cao Sa Pa, gắn liền với tập quán sinh hoạt lâu đời của nhiều dân tộc. Xuất phát từ nhu cầu bảo quản thực phẩm trong điều kiện khí hậu lạnh và khan hiếm nguồn ăn tươi vào mùa đông, người dân đã sáng tạo ra phương pháp treo thịt trên gác bếp, hun khói tự nhiên để dùng dần trong những dịp quan trọng, đặc biệt là Tết Nguyên Đán.
Phương pháp treo thịt trên gác bếp, hun khói tự nhiên dưới bếp củi. (Nguồn: Sưu tầm)
Thịt trâu sau khi được tẩm ướp với muối, gừng, ớt và các loại gia vị rừng như mắc khén sẽ được treo lên bếp lửa trong thời gian dài. Hơi khói quyện cùng sức nóng vừa đủ giúp miếng thịt khô bên ngoài nhưng vẫn giữ được độ ngọt bên trong, tạo nên hương vị đậm đà đặc trưng của núi rừng Tây Bắc.
Trong mâm cỗ ngày Tết, thịt trâu gác bếp vừa là món ăn để đãi khách quý, vừa mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc, sự gắn kết và ấm no của gia đình. Khi từng thớ thịt được xé nhỏ, chấm cùng chẩm chéo cay nồng và thưởng thức bên bếp lửa đầu xuân, hương vị ấy trở thành ký ức khó quên đối với du khách trong hành trình khám phá ẩm thực Tết vùng cao Sa Pa.
3.2. Cơm lam
Theo tập quán xưa, người dân chỉ cần mang theo gạo nếp, dao rừng và ống nứa non. Khi dừng chân, họ cho gạo và nước suối vào ống nứa, nướng trực tiếp trên bếp lửa. Nhờ lớp màng tre tự nhiên bên trong, hạt gạo chín đều, dẻo thơm và giữ được vị ngọt nguyên bản. Cách chế biến giản dị ấy đã tạo nên món cơm lam gắn liền với ký ức lao động, sinh hoạt và những dịp sum họp cộng đồng.
Cách chế biến giản dị đã tạo nên món cơm lam gắn liền với ký ức lao động đồng bào vùng cao. (Nguồn: Sưu tầm)
Ngày nay, cơm lam đã trở thành một trong những đặc sản dễ tìm tại Sa Pa, xuất hiện từ chợ phiên, quán ăn bình dân đến nhà hàng phục vụ du khách. Dù được biến tấu đa dạng hơn trong cách thưởng thức, cơm lam vẫn giữ trọn nét mộc mạc vốn có. Khi ăn, cơm thường được chấm cùng muối vừng, ăn kèm thịt nướng, gà đen hoặc thịt trâu gác bếp, tạo nên hương vị hài hòa, đậm chất ẩm thực vùng cao.
3.4. Bánh sừng trâu
Bánh sừng trâu là một trong những món bánh truyền thống mang đậm dấu ấn văn hóa ẩm thực vùng cao, thường xuất hiện trong các dịp lễ, Tết của đồng bào dân tộc tại Sa Pa và một số địa phương Tây Bắc. Tên gọi của bánh bắt nguồn từ hình dáng thuôn dài, hơi cong, gợi liên tưởng đến chiếc sừng trâu.
Khác với nhiều loại bánh Tết cầu kỳ, bánh sừng trâu gây ấn tượng bởi sự giản dị trong nguyên liệu và cách chế biến. Bánh thường được làm từ gạo nếp nương, gói trong lá rừng như lá đót, không có nhân, nhưng lại mang hương thơm tự nhiên rất riêng sau khi luộc chín. Khi bóc lớp lá, từng khúc bánh dẻo mềm, thoang thoảng mùi nếp và lá, chấm cùng với mật ong tạo nên hương vị đặc biệt giữa tiết trời se lạnh Sa Pa.
3.4. Rượu San Lùng Sa Pa
Trải nghiệm tại Bản Mây, du khách cũng có thể được thưởng thức vị rượu đặc biệt của người dân tộc Tây Bắc. (Nguồn: Sưu tầm)
Rượu San Lùng là một trong những thức rượu truyền thống nổi tiếng của vùng cao Sa Pa, gắn liền với đời sống văn hóa và tín ngưỡng của người Dao đỏ ở Lào Cai. Từ lâu, loại rượu này đã được xem như “mỹ tửu của núi rừng”, thường chỉ xuất hiện trong những dịp quan trọng như lễ Tết, cưới hỏi, hội hè hay các nghi lễ cúng trời đất, tổ tiên. Không đơn thuần là một thức uống, rượu San Lùng còn mang ý nghĩa tâm linh, thể hiện sự trân trọng của con người đối với thiên nhiên và cội nguồn.
Điểm làm nên sự khác biệt của rượu San Lùng nằm ở nguyên liệu và cách chế biến công phu. Rượu được nấu từ thóc nương và hạt cao lương đỏ, ủ bằng men lá gia truyền gồm nhiều loại thảo dược rừng, sau đó chưng cất theo phương pháp cách thủy. Chính nguồn nước tự nhiên, men lá truyền thống và kỹ thuật nấu rượu tỉ mỉ đã tạo nên thứ rượu trong veo, hương thơm dịu, vị đậm nhưng êm, khi uống mang lại cảm giác ấm người, dễ chịu mà không gây nhức đầu.
4. Trò chơi dân gian và hoạt động du xuân dịp Tết ở Sa Pa
4.1. Các trò chơi truyền thống tiêu biểu của người dân tộc
Trong không khí Tết vùng cao Sa Pa, các trò chơi dân gian luôn giữ vai trò quan trọng, góp phần làm nên nhịp sống rộn ràng và tăng cường sự gắn kết cộng đồng. Những trò chơi quen thuộc như ném còn, đẩy gậy, nhảy dây, hái hoa xuân thường xuyên xuất hiện trong các ngày hội đầu năm. Bên cạnh đó, kéo co, đi cà kheo hay đu quay cũng góp phần tạo nên không gian lễ hội vui tươi, chan hòa tiếng cười.
Các hoạt động này thường được tổ chức tại quảng trường trung tâm Sa Pa, khu vực văn hóa các dân tộc và nhiều bản làng như Cát Cát, Tả Van, Mường Bo. Nhờ vậy, du khách dễ dàng hòa mình vào không khí hội hè, cùng người dân địa phương tham gia trò chơi và cảm nhận niềm vui lan tỏa khắp bản làng trong những ngày đầu xuân.
Sức hút của các lễ hội còn nằm ở các trò chơi dân gian đầy ắp tiếng cười, một trong số đó có thể kể đến như đi cà kheo. (Nguồn: Sưu tầm)
Điểm đặc sắc của trò chơi dân gian vùng cao không nằm ở tính cạnh tranh, mà ở tinh thần cộng đồng và ý nghĩa cầu may mắn, mùa màng tốt tươi cho năm mới. Thông qua những hoạt động giản dị ấy, văn hóa Tết vùng cao Sa Pa hiện lên sinh động, giúp du khách hiểu sâu hơn về đời sống tinh thần phong phú của các dân tộc nơi đây.
4.2. Trải nghiệm du xuân kết hợp văn hóa – giải trí tại Sa Pa
Song hành cùng các trò chơi dân gian, trải nghiệm du xuân tại Sa Pa còn mở ra không gian tiếp cận văn hóa truyền thống một cách trực quan và sinh động. Những chương trình biểu diễn nghệ thuật dân gian như khèn Mông, múa xòe, múa chuông được tổ chức xuyên suốt dịp Tết, tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc màu giữa tiết trời se lạnh của miền núi cao.
Bên cạnh đó, du khách có thể trực tiếp tham gia các hoạt động trải nghiệm như dệt thổ cẩm, giã bánh dày hay nấu cơm lam. Việc tự tay thực hiện từng công đoạn thủ công không chỉ mang đến cảm giác mới mẻ mà còn giúp du khách hiểu rõ hơn giá trị lao động và tập quán sinh hoạt truyền thống của đồng bào vùng cao, ngay cả khi quỹ thời gian du lịch không quá dài.
Trong mùa xuân, Sun World Fansipan Legend trở thành điểm nhấn nổi bật khi tái hiện sinh động không khí văn hóa Tết vùng cao Sa Pa. Hội xuân Mở cổng trời với chuỗi trò chơi dân gian, chương trình nghệ thuật dân tộc và không gian check-in mùa xuân giữa mây núi Hoàng Liên mang đến trải nghiệm trọn vẹn, nơi truyền thống và dịch vụ du lịch hiện đại được kết hợp hài hòa, giúp du khách dễ dàng khám phá và lưu giữ những khoảnh khắc đáng nhớ trong hành trình du xuân đầu năm.
Văn hóa Tết vùng cao Sa Pa chính là kho tàng văn hóa vô giá đang chờ đợi du khách khám phá. Những lễ hội đặc sắc, món ăn truyền thống và trò chơi dân gian tạo nên trải nghiệm du xuân đầy màu sắc và ý nghĩa. Hãy lên kế hoạch cho chuyến du lịch Sa Pa dịp Tết để cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp văn hóa vùng cao và lưu giữ những khoảnh khắc khó quên trên vùng núi phía Bắc!
