1. Lễ hội Tết nhảy Sa Pa là gì? Nguồn gốc và đặc trưng nổi bật
1.1. Giới thiệu tổng quan lễ hội Tết nhảy Sa Pa
Lễ hội Tết Nhảy Sa Pa, hay còn gọi là Lễ hội Pút Tồng, là nghi lễ truyền thống quan trọng trong đời sống tín ngưỡng của người Dao Đỏ tại Lào Cai. Ngay vừa qua, lễ hội đã được tổ chức trong hai ngày 15–16/02/2025 tại bản Mây, Sa Pa, tỉnh Lào Cai, thu hút sự tham gia của đông đảo người dân địa phương cùng hàng nghìn du khách thập phương.
Lễ hội diễn ra trong không khí đầu xuân rộn ràng, là dịp để cộng đồng người Dao Đỏ thực hành các nghi lễ mang ý nghĩa giải hạn, cầu may mắn, sức khỏe, mưa thuận gió hòa, đồng thời cầu siêu cho người đã khuất và cầu an cho người đang sống.
Lễ hội diễn ra trong không khí đầu xuân rộn ràng. (Nguồn: Sưu tầm)
Một điểm nhấn đáng chú ý của Lễ hội Tết Nhảy Sa Pa là không gian tổ chức dưới chân núi Fansipan, khu vực gắn liền với đời sống cư trú lâu đời của đồng bào Dao Đỏ. Việc kết nối các hoạt động lễ hội với khu du lịch Sun World Fansipan Legend góp phần mở rộng không gian trải nghiệm, đồng thời tạo nên bối cảnh thiên nhiên hùng vĩ, tôn lên tính linh thiêng và trang trọng của các nghi thức truyền thống.
Về giá trị bảo tồn, Lễ Pút Tồng của người Dao Đỏ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự ghi nhận này khẳng định Tết Nhảy không đơn thuần là hoạt động trình diễn phục vụ du lịch, mà là một nghi lễ quan trọng được cộng đồng gìn giữ, thực hành và truyền dạy qua nhiều thế hệ.
1.2. Nguồn gốc và ý nghĩa của Lễ hội Pút Tồng (Tết Nhảy)
Lễ hội Pút Tồng giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của cộng đồng người Dao Đỏ tại Lào Cai. Đây là nghi lễ mang tính chất tâm linh sâu sắc, gắn liền với niềm tin vào tổ tiên và các đấng thần linh bảo hộ, được gìn giữ và truyền dạy qua nhiều thế hệ trong các gia đình.
Lễ hội được tổ chức với mục đích cầu mong may mắn, sức khỏe, mưa thuận gió hòa. (Nguồn: Sưu tầm)
Về phương diện ý nghĩa, lễ hội Tết Nhảy hội tụ những khát vọng thiêng liêng của con người trong thời khắc chuyển giao năm mới. Lễ hội được tổ chức với mục đích cầu mong may mắn, sức khỏe, mưa thuận gió hòa và sự bình an cho cộng đồng. Đồng thời, đây cũng là dịp để cầu siêu cho những người đã khuất, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, bày tỏ lòng hiếu kính đối với tổ tiên và gửi gắm những ước nguyện tốt lành cho người đang sống.
Xét về tên gọi, trong tiếng Dao, “Pút” có nghĩa là nhảy, “Tồng” có nghĩa là đồng. Khái niệm Pút Tồng vì vậy vừa chỉ nghi lễ thờ cúng - tưởng nhớ linh hồn tổ tiên, vừa bao hàm hình thức diễn xướng đặc trưng, trong đó các điệu nhảy nghi lễ được thực hành xuyên suốt quá trình hành lễ. Tên gọi “Tết Nhảy” trong tiếng Việt xuất phát từ đặc trưng này, nhằm nhấn mạnh vai trò trung tâm của các điệu nhảy mang tính nghi lễ.
3. Điều làm nên sự độc đáo của các điệu nhảy trong Tết nhảy Sa Pa
3.1. Nghi lễ 11 bước - linh hồn của Tết Nhảy
Trung tâm của lễ hội Tết Nhảy Sa Pa chính là nghi lễ 11 bước, nghi thức quan trọng do thầy mo cùng các nghệ nhân Dao Đỏ giàu kinh nghiệm trực tiếp thực hành. Đây là những người nắm giữ tri thức tâm linh cốt lõi của cộng đồng, am hiểu hệ thống bài cúng, trình tự nghi lễ và các điệu nhảy mang tính thiêng, giữ vai trò dẫn dắt toàn bộ không gian lễ hội.
Cách trình diễn của nghi lễ 11 bước có nét riêng biệt khó tìm thấy ở nơi khác. Trong lúc tham gia, các thành viên vừa lắc lư cùng tiếng trống chiêng, vừa dâng lời khấn, thể hiện lòng tôn kính đối với thần linh và tổ tiên. Các động tác nhảy múa diễn ra liên tục, hòa quyện với nhau tạo nên không khí sôi nổi.
Trung tâm của lễ hội Tết Nhảy Sa Pa chính là nghi lễ 11 bước. (Nguồn: Sưu tầm)
Tiếng trống, tiếng chiêng vang lên nhịp nhàng, hòa cùng bước chân của người hành lễ, kiến tạo nên không gian nghi lễ đặc trưng của Tết Nhảy Sa Pa. Mỗi điệu nhảy không chỉ mang tính trình diễn mà còn tái hiện những lát cắt đời sống của cộng đồng người Dao Đỏ.
3.2. Nghi thức "tắm than" độc đáo
Một trong những điểm nhấn gây ấn tượng mạnh mẽ nhất của lễ hội Tết Nhảy Sa Pa là nghi thức “tắm than”, nghi lễ mang đậm tính biểu tượng của cộng đồng người Dao Đỏ. Trình tự nghi thức được mở đầu bằng lễ cầu khấn do thầy mo chủ trì, dâng lời thỉnh cầu tới các đấng thần linh của trời, đất, núi, sông, với mong ước bảo hộ và ban phúc cho những người tham gia nghi lễ.
Sau phần hành lễ, ngọn lửa được nhóm lên, củi cháy rực và dần hóa thành những lớp than hồng đỏ rực. Cao trào của nghi thức diễn ra khi các thanh niên người Dao Đỏ bước vào điệu múa lửa, nhảy trên nền than hồng trong tiếng trống chiêng dồn dập. Những bước nhảy mạnh mẽ, dứt khoát giữa lửa than rực cháy thu hút ánh nhìn của người xem, gợi nên cảm giác kính nể trước tinh thần can đảm và sự tập trung tuyệt đối của người thực hành nghi lễ.
3.3. Tái hiện lễ cưới truyền thống người Dao Đỏ
Lễ hội Tết Nhảy Sa Pa còn mở rộng chiều sâu trải nghiệm văn hóa với hoạt động tái hiện lễ cưới truyền thống của người Dao Đỏ diễn ra ngay tại bản Mây. Chương trình do Sun World Fansipan Legend phối hợp mời các nghệ nhân địa phương thực hiện, góp phần đưa những nghi lễ hôn nhân cổ truyền đến gần hơn với du khách trong không gian lễ hội đầu xuân.
Du khách có cơ hội hòa mình vào bầu không khí của một đám cưới truyền thống. (Nguồn: Sưu tầm)
Thông qua hoạt động tái hiện, du khách có cơ hội hòa mình vào bầu không khí của một đám cưới truyền thống, nơi trang phục, nghi thức và đạo cụ đều mang đậm dấu ấn văn hóa tộc người. Những chi tiết tưởng chừng giản dị lại phản ánh rõ nét quan niệm về gia đình, hôn nhân và sự gắn kết cộng đồng trong đời sống tinh thần của người Dao Đỏ.
3.4. Trò chơi dân gian và nghệ thuật dân tộc
Bên cạnh những nghi lễ mang tính tâm linh trang trọng, lễ hội Tết Nhảy Sa Pa còn tạo nên không khí rộn ràng nhờ chuỗi trò chơi dân gian và hoạt động biểu diễn nghệ thuật truyền thống. Các trò chơi quen thuộc như ném còn, kéo co, đi cà kheo, nhảy dây được tổ chức xen kẽ trong không gian lễ hội, mang đến sắc thái vui tươi, đồng thời tạo điều kiện để người dân địa phương và du khách cùng giao lưu, gắn kết.
Song hành với các trò chơi là những tiết mục trình diễn đàn, sáo, hát múa dân gian do nghệ nhân người Dao Đỏ và đại diện một số dân tộc khác trong vùng thể hiện. Âm thanh mộc mạc của nhạc cụ truyền thống cùng những làn điệu dân ca đặc trưng dẫn dắt du khách bước vào thế giới âm nhạc dân gian giàu bản sắc, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cộng đồng cư dân vùng cao.
Không gian lễ hội còn trở nên trọn vẹn hơn với ẩm thực truyền thống được giới thiệu trong dịp đầu xuân. Những món ăn mang đậm hương vị núi rừng như thịt lợn bản, gà đồi, các món nướng và rượu ngô góp phần hoàn thiện trải nghiệm du xuân, giúp du khách cảm nhận rõ nét hơn nhịp sống sinh hoạt thường nhật của người Dao Đỏ.
4. Kinh nghiệm tham dự lễ hội Tết nhảy Sa Pa
Để hành trình khám phá lễ hội Tết Nhảy Sa Pa diễn ra trọn vẹn, du khách nên chuẩn bị trang phục phù hợp với khí hậu vùng cao đầu xuân. Những tháng đầu năm tại Sa Pa thường lạnh, kèm sương mù và mưa phùn, vì vậy việc mặc nhiều lớp áo ấm, mang giày đế vững, chống trơn sẽ giúp việc di chuyển trong bản làng và khu vực lễ hội an toàn, thoải mái hơn.
Các vật dụng cần thiết như áo khoác chống nước, mũ len, găng tay, khăn choàng nên được mang theo khi tham gia hoạt động ngoài trời. Máy ảnh hoặc điện thoại kèm pin dự phòng giúp ghi lại những khoảnh khắc ấn tượng của nghi lễ, điệu nhảy và sắc màu trang phục dân tộc. Du khách cũng nên chuẩn bị một ít tiền mặt mệnh giá nhỏ để thuận tiện mua đồ ăn, quà lưu niệm tại các gian hàng trong bản.
Du khách không tự ý tham gia các nghi thức như nhảy lửa hay tắm than. (Nguồn: Sưu tầm)
Trong suốt thời gian diễn ra lễ hội, việc tôn trọng không gian tín ngưỡng của người Dao Đỏ là điều đặc biệt quan trọng. Khi các nghi lễ chính như nghi lễ 11 bước được thực hành, du khách nên giữ thái độ nghiêm túc, hạn chế ồn ào, không chen lấn hay đứng quá gần khu vực hành lễ và đồ cúng.
Bên cạnh đó, du khách nên chú ý ăn mặc, giao tiếp nhã nhặn, giữ gìn vệ sinh chung và tôn trọng sinh hoạt của người dân địa phương. Đặc biệt, không tự ý tham gia các nghi thức như nhảy lửa hay tắm than nếu không có sự hướng dẫn, nhằm đảm bảo an toàn và góp phần gìn giữ nét đẹp truyền thống của lễ hội.
Lễ hội Tết Nhảy Sa Pa mở ra một hành trình chạm đến văn hóa vùng cao, nơi mỗi điệu nhảy, mỗi nghi lễ đều mang theo ký ức tổ tiên và niềm tin bền bỉ của cộng đồng người Dao Đỏ. Vì vậy, việc đến Sa Pa vào những ngày đầu năm, hòa mình vào Tết Nhảy chính là cách trọn vẹn nhất để cảm nhận vẻ đẹp tinh thần được gìn giữ qua bao thế hệ!